Wat is een Socratisch Gesprek?


Een socratisch gesprek is een denkgesprek. Deelnemers onderzoeken elkaars denkbeelden en overtuigingen. Het gesprek begint met een ‘fundamentele’ vraag. Deze vraag staat centraal in het gesprek. De deelnemer die de vraag stelt beschrijft een concrete situatie waarop de vraag van toepassing is. In het socratisch gesprek vindt op een systematische manier onderzoek plaats naar deze vraag. 

Een socratisch gesprek kan ook een waardevolle manier zijn om vooroordelen op te sporen of vaste overtuigingen op losse schroeven te zetten om daarna opnieuw de vraag te kunnen onderzoeken.

In tegenstelling tot bijvoorbeeld een debat is het niet de bedoeling anderen van jouw denkbeelden te overtuigen maar juist door middel van denken, vragen en luisteren meer inzicht te verwerven in het vraagstuk. In het socratisch gesprek onderzoeken de deelnemers dus wat zij van een kwestie vinden en waarom.

Een goed Socratisch gesprek leidt tot meer begrip voor elkaar omdat deelnemers elkaars fundamentele waarden en overtuigingen leren kennen. Een Socratisch gesprek is niet zweverig: de start van het gesprek is altijd een concrete situatie en de gespreksleider zal sturen op concretisering van antwoorden en oordelen. In feite helpt de gespreksleider de deelnemer vage denkbeelden en overtuigingen zó te verwoorden dat het duidelijk wordt waar het oordeel van de deelnemer op is gebaseerd.

De Socratische gespreksmethode voert terug naar Socrates die probeerde mensen om hem heen tot inzichten te brengen door het stellen van vragen. Zijn uitgangspunt was dat je  inzicht niet verwerft door het voorgeschoteld te krijgen maar alleen door zelf te denken.

‘Strak in de leer’ is het doel van een filosofisch Socratisch gesprek de zoektocht naar ‘waarheidsvinding’. Tegenwoordig biedt de Socratische gespreksmethode een waardevolle manier om:

  • in teams en groepen betrokkenheid van mensen bij elkaar te vergroten
  • zich te verdiepen in ethische vraagstukken bijvoorbeeld bij professionele intervisie
  • zich te verdiepen in vraagstukken ter voorbereiding van strategie en besluitvorming.